De Koude Oorlog is al geruime tijd voorbij, al zijn de verhoudingen tussen de vroegere blokken nog niet in alle opzichten van spanningen ontdaan. De val van de Muur in 1989 deed een golf van optimisme door de wereld gaan. Inmiddels is wel gebleken dat in de nieuwe wereldorde, hoe die ook precies zal uitkristalliseren, het gevaar voor grootschalige conflicten niet geweken is. Het internationale terrorisme schept nieuwe uitdagingen voor de mondiale militaire en politieke samenwerking. En er zijn tal van regionale conflicten die moeilijk te beheersen zijn. De internationale gemeenschap probeert de uitdagingen het hoofd te bieden, maar soms zijn de formele machtsmiddelen niet toereikend of bestaan er verschillen van inzicht tussen belangrijke landen over de oplossing. Als gevolg van schaarste (aan water, energie, voedsel, landbouwgrond) kunnen ook weer nieuwe conflicten ontstaan.

Het beheersen en zo mogelijk oplossen van regionale conflicten, liefst met vreedzame middelen, is voor de wereldgemeenschap van het allergrootste belang. Even belangrijk is het om de menselijke gevolgen van bestaande conflicten, zoals de enorme vluchtelingenstromen die kunnen ontstaan, zo goed mogelijk te ondervangen.

Bij onderwijs voor wereldburgerschap is de problematiek van oorlog en vrede een belangrijk onderwerp. Voor de meeste jongeren in Nederland zijn de wreedheden en het leed van oorlog en geweld gelukkig ver van hun bed. Het is echter van wezenlijk belang hiervan kennis te hebben, zowel in historisch perspectief (bijvoorbeeld de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog) als wat betreft de wereld van vandaag. Zonder inlevingsvermogen en empathie met slachtoffers dreigt onverschilligheid voor conflicten die ver weg zijn. Wie dergelijke empathie wel heeft, zal eerder de betekenis inzien van conflictbeheersing, van internationale politieke en militaire samenwerking en van de bijdrage die ook ons land kan leveren aan beheersing van conflicten. De basishouding om conflicten – op welke schaal en van welke aard dan ook – zo vreedzaam mogelijk op te lossen, is hierbij uiteraard van belang.

Er zijn drie aspecten gekozen om het thema vrede en conflict te belichten:

• De inzet van vredestroepen en andere inspanningen van de internationale gemeenschap om conflicten in de wereld te beheersen. Gekozen venster: de blauwhelmen in Srebrenica.
• De uitdagingen die het internationale terrorisme stelt aan de wereldgemeenschap en de verschillende visies die bestaan op manieren om dit vraagstuk aan te pakken. Gekozen venster: aanslag op Twin Towers.
• Het vraagstuk van de vluchtelingenstromen die ontstaan bij conflicten, en de inspanningen van buurlanden en van de internationale gemeenschap om de vluchtelingen te helpen. Gekozen venster: Afghaanse vluchtelingen in Pakistan.