Pakistan herbergt al ruim twintig jaar zo’n drie miljoen Afghaanse vluchtelingen. Sinds de Russische invasie in 1979 trokken de Afghanen in golven de grens over, eerst verdreven door het oorlogsgeweld, maar later ook door het dictatoriale optreden van de Taliban of de droogte en de slechte economische vooruitzichten. De laatste golf kwam in 2001, na de aanslagen van 11 september en de Amerikaanse reactie daarop.
In Pakistan wonen de Afghanen deels in vluchtelingenkampen aan de grens, deels in de steden. De meesten wonen er nu al meer dan vijftien jaar. Bijna de helft is in Pakistan geboren; deze kinderen en jongeren kennen Afghanistan alleen nog uit de verhalen van hun ouders. Sinds de val van het Taliban-regime eind 2001 werkt de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR aan repatriëring. Pakistan dringt aan op terugkeer van alle vluchtelingen en heeft al een aanzienlijk aantal kampen gesloten. Honderdduizenden zijn inderdaad teruggegaan, maar nog altijd herbergt Pakistan zo’n 2,5 miljoen Afghanen. Zij vinden de terugkeer weinig aanlokkelijk gezien het aanhoudende geweld en de gebrekkig functionerende Afghaanse samenleving.
Wereldwijd zijn naar schatting dertig miljoen mensen op de vlucht. Ruim een derde van hen is over de grens gevlucht, terwijl de rest in het eigen land een goed heenkomen heeft gezocht. Voor die laatste groepen bestaat vaak nauwelijks aandacht. Vluchtelingen in buurlanden worden in kampen samengebracht onder de hoede van de UNHCR, waarbij vaak uit allerlei landen noodhulp toestroomt. Voor de langere termijn is dergelijke hulp echter geen oplossing. Niet alleen in Pakistan, maar ook in Afrika en in het Midden-Oosten blijken kampementen soms een welhaast permanent karakter te krijgen. De met oorlogen en etnisch-religieuze conflicten samenhangende vluchtelingenproblematiek is moeilijk oplosbaar.
Nederland biedt alleen toegang aan vluchtelingen die in eigen land persoonlijke vervolging te vrezen hebben, volgens het wereldwijd gehanteerde Vluchtelingenverdrag van Genève uit 1951. Dreiging van oorlogsgeweld is geen grond voor erkenning. Wel participeert ons land in het uitnodigingenbeleid van UNHCR. Deze organisatie selecteert in de kampen vluchtelingen die bijvoorbeeld vanwege trauma’s in aanmerking komen voor opvang in het veilige Westen. Nederland is een van de opvanglanden in het kader van deze regeling en inviteert jaarlijks vijfhonderd vluchtelingen, een fractie overigens van de stroom mensen die zich spontaan als asielzoeker in Nederland meldt.
